Türkiyedeki Göl Çeşitleri

Türkiye’de Oluşumlarına Göre Göl Çeşitleri, Türkiye’deki Göller, Türkiye’de Bulunan Volkanik Göller, Türkiye’de Bulunan Tektonik Göller, Türkiye’de Bulunan Doğal Göller, Türkiye’nin Gölleri, Türkiye’deki Göllerin Genel Özellikleri, Türkiye’deki Kıyı Set Gölleri,Türkiye’deki Karstik Göller, Türkiye’deki Alüvyal Set Gölleri, Türkiye’deki Heyelan Set Gölleri

TÜRKİYE’DE GÖLLER VE OLUŞUMLARI

Karalar üzerinde çeşitli nedenlerle çanaklaşmış alan­larda birikmiş su kütlelerine göl denir.

Türkiye, göl bakımından zengin bir ülke sayılmaz. Ül­kemizdeki doğal göllerin ve bataklık alanlarının top­lam yüzölçümü 10.000 km2 kadardır. Bu alan ülkemi­zin yüzölçümüne göre oldukça azdır.

Ülkemizdeki göller, genellikle belirli yerlerde toplan­mıştır.

♦ Güney Marmara

♦ Göller Yöresi

♦ Tuz Gölü çevresi

♦ Van Gölü

Göller; kaynak suları, akarsular ve yağışlarla beslenir. Göllerin suları acı, tatlı, sodalı ve tuzlu olabilmektedir. Bu farklılığa;

♦ iklim koşulları,

♦ beslenme kaynakları,

♦ gölün bulunduğu arazinin yapısı,-.

♦ gideğeninin olup olmaması, yol açmaktadır.

Eğer bir göle, buharlaşmayla kaybettiğinden daha faz­la su gelirse gölün su miktarı zamanla artar. Gölün fazla suları bir akarsu halinde dışarıya akar. Gölden çıkan bu akarsulara gideğen (göl ayağı) denir. İznik, Çıldır, Eğirdir, Beyşehir gibi göller fazla sularını dışarıya bo­şaltır. Bu yüzden suları tatlıdır ve çeşitli su ürünlerinin yetişmesine elverişlidir.

Örneğin; Eğirdir Gölü’nde kerevit (tatlı su İstakozu) üretilir ve ihraç edilir.

Van Gölü, Tuz Gölü, Burdur ve Acıgöl gibi göllerimiz ise dışarıya akışlı değildir. Bu tür göllerin suları tatlı ol­mayıp arazinin yapısına göre değişik özelliklere sahip olmuşlardır.

Örneğin Tuz Gölü’nden tuz, Van Gölü’nden soda el­de edilir.

Tortum, Hazar ve Eğirdir göllerinden enerji üretimin­de yararlanılır.

Abant, Yedigöller ve Uzungöl doğal güzelliklere sa­hip olan göllerimiz turizm bakımından önem taşır.

Türkiye’deki göllerden;

♦ tarımda sulama,

♦ içme ve kullanma suyu elde etme,

♦ enerji üretimi,

♦ ulaşım,

♦ tuz ve soda üretimi,

♦ su ürünleri,

♦ turizm

gibi bir çok alanda yararlanılmaktadır.

Yeryüzündeki göller, doğal göller ve baraj gölleri ol­mak üzere iki gruba ayrılır.

türkiye göller haritası

A) DOĞAL GÖLLER

Tektonik, volkanik, karstik olaylar ile buzullar, akarsu­lar, dalga ve akıntıların etkisiyle oluşurlar. Bunlar ara­sında Türkiye’de en yaygın olanı tektonik göllerdir.

1)- Tektonik Göller

Yerkabuğundaki kıvrılma ve kırılmalar sonucu oluşan çukur alanlara suların birikmesiyle oluşan göllerdir. Ülkemizde;

Marmara’da: Manyas, Ulubat, Sapanca, İznik gölleri Akdeniz’de: Kovada, Eğirdir, Burdur, Acıgöl, Beyşehir gölleri

İç Anadolu’da Tuz gölü, Tuzla, Tersakan, Akşehir, Seyfe, Hotamış, Ilgın, Sultansazlığı gölleri

Doğu Anadolu’da: Hazar ve Hozapin (Aktaş) gölleri tektonik göllerdendir.

2)- Volkanik Göller

Volkan konisinin tepesinde bulunan krater veya kaldera gibi çukurlukların ya da volkanik patlamalarla olu­şan maarların suyla dolması sonucunda oluşurlar.

İç Anadolu’da Meke Tuzlası (Maar gölü), Doğu Ana­dolu’da Nemrut gölü (Krater gölü), İsparta yakınında­ki Gölcük gölü (Maar gölü) birer volkanik göldür. Dı­şarıya bağlantısı olmayan bu göllerin suları acı-tuzlu özelliktedir.

 3)- Karstik Göller

Kalkerli alanlardaki erime çukurlarının sularla dolma­sı sonucu oluşan göllerdir. Bu göllere Akdeniz ve iç Anadolu bölgelerinde yaygın olarak rastlanır. Kestel,. Elmalı, Suğla, Söğüt, Karagöl, Obruk, Ulaş, Hafik, Av­lan birer karstik göldür.

4)- Buzul Gölleri

Buzulların aşındırmasıyla oluşan çanakların sularla dolmasıyla meydana gelen göllerdir. Buzul göllerinin dağların yüksek kısımlarında bulunanlarına sirk gölü denir. Ülkemizde Ağrı, Erciyes, Kaçkar, Uludağ, Bol- kar ve Aladağlar gibi dağların yüksek kesimlerinde buzul (sirk) göllerine rastlanır.

5)- Set Gölleri

Bu göller, çukurların veya vadilerin önünün herhangi bir kütle ile kapanması ve geride kalan çukurluğun suyla dolması sonucu oluşur. Set oluşturan kütle han­gi yolla meydana geldiyse, göl de o adla anılır.

a) Volkanik Set Gölleri

Volkandan çıkan lavların, uzun bir çukurluğun önünü kapatması sonucu oluşur. Yurdumuzun en büyük gö­lü olan Van Gölü, Nemrut Dağı’ndan çıkan lavların oluşturduğu setin gerisinde meydana gelmiştir. Dışa­rıya akıntısı olmadığı için suları acı (sodalı)’dır. Ulaşım yapılır. Bunun yanında Balık, Nazik, Çıldır, Haçlı gölle­ri de bu gruba girer.

b)- Alüvyal Set Gölleri

Akarsu vadilerinin alüvyal birikintilerle (genellikle biri­kinti konileriyle) kapanması sonucu oluşur. Bunlar kü­çük alanlı, sığ göllerdir. Dalaman çayının getirdiği alüvyonların Köyceğiz Körfezi’nin ağzını kapatmasıy­la oluşan Köyceğiz Gölü, Büyük Menderes deltasın­daki Çamiçi (Bata) Gölü, Ankara’nın güneyindeki Ey- mir ve Mogan gölleri, Manisa’daki Marmara Gölü, alüvyal set gölleridir.

c)- Kıyı Set Gölleri

Kıyılardaki koyların ve girintilerin ağız kısımlarının kıyı kordonları ile kapanması sonucunda meydana gelir­ler. Bunlara deniz kulağı veya lagün de denir. Terkos (Durusu), Büyük ve Küçük Çekmece gölleri bu tür­dendir. Ayrıca kıyılarımızdaki delta ovalarında da kü­çük çaplı bir çok kıyı set gölü (lagün) bulunur. Çuku­rova deltasındaki Akyatan Gölü gibi.

d)- Heyelan Set Gölleri

Heyelanla kayan kütlenin, akarsu vadilerini kapatma­sı sonucu oluşan göllerdir. Karadeniz Bölgesinde yo­ğundur. Trabzon’daki Sera Gölü, Uzungöl, Erzu­rum’daki Tortum Gölü, Bolu’daki Abant, Yedigöller ve Sülük Gölü, Reşadiye-Fatsa arasında bulunan Zinav Gölü, birer heyelan set gölleridir.

Tuz Gölü, Türkiye’nin ikinci büyük gölüdür. Sığ bir göl olup en derin yeri yazın 2 metreyi geçmez. Tuz Gölü dünyanın en tuzlu göllerindendir. Tuz oranı yaz mevsiminde binde 330’u bulur. Yazın buharlaşma so­nucu kuruyan yerlerde kalın bir tuz tabakası oluşur. Türkiye’nin tuz ihtiyacının bir kısmı buradan sağla­nır. Tuzluluk oranının fazla olmasında;

■ sularını dışarıya gönderememesi (kapalı havza olması),

■ gölü besleyen akarsuların tuzlu ve jipsli araziden geçmesi,

■ yaz mevsimindeki yağış azlığı ve aşırı buharlaş­ma etkili olmaktadır.

türkiye barajlar haritası

B) BARAJ GÖLLERİ

Akarsu vadilerinde yapılan barajların (setlerin) gerisin­de biriken suların oluşturduğu yapay göllerdir. Bun­lar; elektrik enerjisi, kullanma, içme ve sulama suyu temin etmek ya da taşkınları önlemek amacıyla yapı­lırlar. Ülkemizin doğal şartları baraj yapımına elverişli­dir. Çünkü akarsularımızın akış hızı fazladır ve derin vadiler içinde akmaktadır. Bu durum baraj yapımını kolaylaştırır.

Gideğeni olan bazı göllerimiz doğal baraj özelliğindedir. Bunlardan elektrik enerjisi üretilir.

Başlıcaları; Hazar, Tortum, Çıldır ve Kovada gölleridir. Barajlarımız için en büyük tehlike şiddetli erozyon ne­deniyle akarsular tarafından getirilen çamurlarla dol­ması ve kısa sürede işlevini yitirmesidir.

Bu yüzden baraj çevreleri ve baraja dökülen akarsu­ların havzaları mutlaka ağaçlandırılmalıdır.

Fırat                   Keban, Karakaraya, Atatürk, Birecik, Karkamış

Dicle                  Kıralkızı, Oevegeçidi, Batman, llısu

Kızılırmak           Hirfanlı, Kesikköprü, Altınkaya

Yeşilırmak          Haşan Uğurlu, Suat Uğurlu, Almus

Sakarya              Sarıyar, Gökçekaya, Haşan Polatkan, Çubuk

Gediz                 Demirköprü

Büyük Menderes Kemer, Adıgüzel

Seyhan               Seyhan

Ceyhan               Aslantaş, Menzelet, Berke

Manavgat            Oymapınar

Çoruh      Borçka, Muratlı

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel