Türkiye’de Karstik Şekiller Nasıl Oluşmuştur? Nerelerde Görülür?

Ülkemizde Karstik Şekiller Nerelerde Bulunur?, Karstik Şekiller Nasıl Oluşur?, Türkiye’de Karstik Şekiller Nasıl Oluşmuştur?, Türkiye’de Karstik Şekiller Nerelerde Bulunur?, Ülkemizdeki Karstik Şekillerin Özellikleri, Türkiye’deki Karstik Şekillerin Özellikleri, Türkiye’deki Karstik Şekiller Hakkında Kısa Bilgi, Karstik Şekillerin Oluşumu

TÜRKİYE’DE KARSTİK ŞEKİLLER NASIL OLUŞMUŞTUR? NERELERDE GÖRÜLÜR?

Karstik şekiller, suların etkisiyle çözünebilen kayaçlar üzerinde meydana gelen şekillerdir. Kalker (kireçtaşı), kayatuzu, jips (alçıtaşı) gibi kayaçlar karstik kayaçları oluşturur. Bu kayaçlar diğerlerine göre, sular tarafın­dan daha kolay aşındırır. Türkiye’de karstik şekiller de­nildiği zaman akla hemen kalker gelir. Çünkü bu taş, ülkemizde oldukça yaygındır. Karstik şekillerin oluşu­munda; kayaçların yapısal özelliği, iklim, zaman, eğim, tektonik hareketler etkili olmaktadır.

Kayatuzu ve jips kolay eridiği için bu kayaçlar üzerin­de oluşan şekiller kalıcı değildir. Ancak kalker daha dayanıklı olduğundan üzerinde oluşan karstik şekiller daha uzun ömürlüdür. Ülkemizde kalker (kireç taşı) üzerinde oluşmuş karstik şekiller daha çok Akdeniz Bölgesi’nde bulunur. Jips (alçıtaşı) üzerindeki karstik şekil­lere ise Erzincan, Çankırı ve Sivas dolaylarında rastlanır.

Ayrıca, Batı Karadeniz, Güney Marmara ve Ege Bölgesi’nin güneyi ile Güneydoğu Anadoluda da karstik arazilere rastlanır. Karstik arazide çözünme sonucu lapya, dolin, uvala, polye, obruk, mağara, düden, tünel ve doğal köp­rüler oluşur. Birikme sunucunda da traverten, sarkıt, dikit ve sütunlar oluşur.

A)- ÇÖZÜNME İLE OLUŞAN KARSTİK ŞEKİLLER (AŞINIM ŞEKİLLERİ)

karstik şekiller

Karstik arazide, yağışlar sonucunda yeryü­züne düşen suların eritmesiyle oluşan birkaç cm çapındaki kanalcıklardır. Erime şekillerinin en küçüğüdür. Toroslarda yaygın olarak görülür.  Lapyalar zamanla genişleyip birleşerek, de­rinlikleri birkaç metre, çapları ise birkaç yüz metreyi bulan dolinleri oluştururlar.Düz alanlar üzerinde oluşan dolinler zamanla gelişerek daha büyük şekiller olan uvalaları oluştururlar. Uvalalar da zamanla genişleye­rek ovaya benzer bir görünüm kazanırlar.  Uvalaların birleşmesiyle çapları birkaç yüz met­re ile birkaç km yi bulan en büyük karstik aşı­nım şeklidir. Polyelerin oluşumunda karstik çözünmenin yanısıra tektonik çökmelerde etkili­dir. Batı Toroslardaki Kestel, Suğla, Bozova, Elmalı ve Korkuteli polyeleri bunlara örnektir.

türkiyede karstik şekiller

 Karstik aşınım şekilerinin yaygın olduğu yerlerde mağara tavanlarının çökmesi so­nucu oluşurlar. Baca ya da kuyu görünü- mündedirler. Obrukların, bazılarının taban­ları kuru bazılarının tabanlarında ise sular birikmiş ve obruk gölleri oluşmuştur.  Yeraltı sularının karstik araziyi akış yönünde aşındırması sonucu galeri ya da mağara adı verilen boşluklar oluşur. Mağaralar turizm açı­sından büyük önem taşır.Alanya’da Damlataş ve Dim, Mersin’de Narlı- kuyu, Antalya’da Karain, Burdur’da insuyu ve Kızılin mağaraları örnek gösterilebilir. Karstik arazideki akarsuyun yer altına daldı­ğı kuyulara ya da yer altında devam eden akarsuyun yüzeye tekrar çıktığı yerlere dü­den, su yutan ya da su çıkaran adı verilir. Antalya’da Düden Şelalesi bu şekilde oluş­muştur.

Tüneller ve Doğal Köprüler

Akdeniz Bölgesi’ndeki akarsular akışlarının bir bölümünü tüneller oluşturarak yer altında sürdürürler. Yer altında oluşan bu tüneller yer yer çö­kerek doğal köprüleri oluştururlar. Örneğin; Silifke’nin kuzeydoğusunda Göksu nehri üzerindeki Yerköprü bu şekilde oluşmuştur. Uzunluğu 500 m civarındadır.

B)- ÇÖKELME İLE OLUŞAN KARSTİK ŞEKİLLER (BİRİKİM ŞEKİLLERİ)

türkiyedeki karstik şekiller3

 Karstik arazideki suların içerisindeki kireç suyun akışı doğrultusunda basamaklar halinde çökerler. Oluşan bu şekillere traverten denir. Pamukkale Travertenleri en tanınmış örnekleridir. Mağara tavanından damlayan suyun içinde erimiş haldeki kirecin tavanda birikmesiyle sarkıt zeminde birikmesiyle dikit oluşur. Sarkıt ve dikitlerin zamanla birleşmesiyle de sütunlar oluşur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel