Osmanlı Devletinde Duraklama Nedenleri

OSMANLI DEVLETİ’NDE DURAKLAMA NEDENLERİ

* Osmanlı Devleti’nde Sokullu Mehmet Paşa’nın (1579) ölümünden başlayarak 1699 Karlofça Antlaşması’na kadar geçen döneme duraklama devri denilmiştir.

İÇ NEDENLER

1-Merkezi Yönetimin Bozulması

I. Ahmet döneminden itibaren veraset sisteminin değişmesi sonucunda sancağa çıkma usulü kaldırılmıştır. Bu durum başa geçen şehzadelerin tecrübesiz olmasına ve bu nedenle saray kadınlarının ve diğer görevlilerin etkisinde kalmasına neden olmuştur.

2- Tımar Sisteminin ve Eyalet Yönetiminin Bozulması

* Tımar sisteminin bozulmasında, nüfusun artması, ve Celali İsyanları yüzünden köylülerin şehirlere göç etmeye başlaması etkili olmuştur. Bu durum ise şehirlerde nüfusun ve işsizliğin artmasına neden olmuştur.

* Eyaletlerde iltimas yada rüşvetle tayin edilen valiler, kadılar ve diğer görevliler bilgi ve tecrübe bakımından yeterli değildi. Tecrübesiz yöneticiler gittikleri yerlerdeki halk ile yeterli iletişime girememişler, problemlerin büyümesini engelleyememişlerdir.

3-Ordu ve Donanmanın Bozulması

* Osmanlı Devleti’nde tımar sisteminin bozulması ile eyaletlerdeki asker sayısı azalmıştır. Bu durum devrişme sistemine aykırı olarak kapıkulu ocaklarına asker alınmasına neden olmuştur.

* Sayıları artan yeniçeriler geçim sıkıntısı çektiklerini ileri sürerek askerlikten başka işlerle uğraşmaya başladılar. Böylece ”Ocak Devlet içindir.” anlayışı yerini ”Devlet Ocak İçindir.” anlayışına bıraktı.

* Aynı zamanda Avrupa’da modern ateşli silahlara sahip orduların kurulması, tımarlı sipahilerin yerine kapıkulu ocaklarındaki asker sayısının arttırılmasını gerekli kılmıştır. Maaşlı alınan bu askerler iyi eğitilemediğinden Savaşlardan istenilen başarılarda elde edilememiştir.

* Denizcilikle ilişkisi olmayanların donanmada görevlendirilmeleri de donanmanın zayıflamasına neden olmuştur.

* Akdeniz’e hakimiyeti yeterli gören Osmanlı donanması uzun süre kendini geliştirme yoluna gitmemiştir.

4-Ekonominin Bozulması

* Bu dönemde gelir kaynakları azaldı, masraflar ise giderek arttı. Bu durumun ortaya çıkmasında; savaşların uzaması veya kaybedilmesi sonucu ganimet gelirlerinin ve vergilerin azalması,

* Saray giderlerinin artması (Örneğin; Kanuni Döneminde 5 milyon akçe olan mutfak masrafı III. Murat zamanında 20 milyon akçe olmuştur.)

* Padişah değişikliklerinden dolayı sık sık culüs bahşişinin dağıtılması,

* Köylülerin topraklarını terketmesi sonucu vergilerin azalması,

* Avrupalıların yeni ticaret yolları bulması ile Osmanlı Devleti’nin denetimindeki İpek ve Baharat yollarının öneminin azalması etkili olmuştur.

5-Eğitim Sisteminin Bozulması

* İlk kez Orhan Bey döneminde kurulan medreseler Yükselme döneminde dünyanın en önde gelen eğitim kurumları iken bu dönemim medreseleri çağın gerisinde kalmış, pozitif bilimlerin okutulması medrese müfredatından çıkartılmıştır.

* Rüşvet ve kayırma, beşik uleması gibi uygulamalar eğitim sisteminin bozulmasına neden olmuştur.

6-Toplumun Yapısının Bozulması

* Tımar sisteminin uygulanamaz hale gelmesi üretimi azaltmış, bu durum yatay göç hareketlerine neden olmuştur.

* Toplum içindeki huzur ve güven ortamının azalması ve bununla beraber ahlaki, kültürel ve ekonomik açıdan bozulmalar devletin merkezi otoritesini zayıflatmıştır.

7-Toprak Sisteminin Bozulması

* Tımar sisteminin bozulması toprak sisteminin bozulmasını beraberinde getirmiştir.

* Sahipsiz kalan köylüler Celali İsyanlarından dolayı köylerini terkederek şehirlere göç etmiş ve bu da tarımsal üretimin azalmasına, işsizliğin artmasına neden olmuştur.

DIŞ NEDENLER

1-İmparatorluğun Doğal Sınırlara Ulaşması

* 16.yüzyılın sonunda üç kıtada hakimiyet kurarak 20 milyon km2 ulaşan Osmanlı Devleti bu dönemde, güçlü devletlerle komşu olmuş büyük denizlere ve çöllere kadar uzanan ülkeleri ele geçirmişti. Bu durum devletin merkezden uzak yerlerde devletin idaresini zorlaştırmıştır.

2-Avrupalı Devletlerin Osmanlı Devletine Karşı Polikalarını Değiştirmesi

* Osmanlı Devleti’nin Avrupalılarla mücadelesi kuruluşundan itibaren başlamıştır. Kuruluş ve Yükselme dönemlerinde yapılan fetihlerle Balkanların fethi tamamlanmış ve Yükselme döneminin sonlarında Osmanlı Devleti’nin Orta Avrupa’daki etkinliği artmıştır.

* Osmanlı Devleti’nin yükselme dönemindeki gücünü 17.yüzyılda kaybetmeye başlaması, Avrupalıların Osmanlı Politikalarında değişikliğe neden olmuştur.

3-Avrupalıların Bilim ve Teknik Alanında İlerlemesi

* Avrupalılar, Rönesans ve Reform hareketleri sonucunda bilimsel gelişmeleri engelleyen faktörleri ortadan kaldırmış bilim, teknik ve ekonomi alanında bir çok gelişmeler yaşamıştır.

4-Coğrafi Keşiflerin ve Kapitülasyonların Etkisi

* Avrupalıların 15.yüzyılın sonlarında ve 16.yüzyılda yaptıkları keşifler ile buralardaki değerli maden ve yer üstü kaynaklarını Avrupa’ya götürmeleri ekonomik hayatlarının gelişmesini sağlamıştır.

* İpek ve Baharat yollarının önemini kaybetmesine neden olan Coğrafi Keşifler Osmanlı Devleti’nin en önemli gelir kaynaklarından birini de ortadan kaldırmıştır.

* Coğrafi keşiflerin olumsuz etkilerini gidermek isteyen Osmanlı Devleti, Avrupalı Devletlere ekonomik ayrıcaklıklar olan Kapitülasyonları vermiştir.

* Osmanlı Devleti bilim ve teknolojide ilerleyen Avrupalıların zamanla açık pazarı haline gelmiştir.

17. YÜZYIL İSYANLARI

1-İstanbul İsyanları (Merkez İsyanları-Kapıkulu İsyanları)

* İstanbul’da Kapıkulu ocaklarının çıkarmış olduğu isyanlardır. Daha çok yeniçerilerin çıkardığı bu isyanlara bazen medrese öğrencileri ve ulema da katılmıştır.

İstanbul İsyanlarının Nedenleri

Yeniçeriler arasında ”Devlet Ocak İçindir.” anlayışının hakim olması,
Cülus bahşişi ve ”ulufe” dağıtımında aksaklıkların olması,
Devlet adamlarının yeniçerileri çıkarları doğrultusunda kullanması,
Kapıkulu ocaklarında askeri disiplinin bozulması,
Yeniçerilerin, isteklerini yerine getirmeyen idarecileri değiştirmek istemesi.

İstanbul İsyanlarının Sonuçları

İstanbul İsyanları başkentte devlet otoritesinin sarsılmasına eden olmuştur.
Yeniçerilerin yönetimdeki etkinliği artmıştır.
Kapıkulu ocaklarındaki bozulmalar, savaşların süresinin uzamasında ve başarısız sonuçlar alınmasında etkili olmuştur.
Yeniçerilerin disiplinsiz hareketleri, kaldırılmalarını gündeme getirmiş fakat bu girişim düşüncede kalmıştır.
Yönetimdeki etkinliğini artıran Yeniçeriler, ıslahat girişimlerine karşı çıkarak devletin yıkılış sürecine girmesinde etkili olmuşlardır.

2-Celali İsyanları

* Bu isyanlara, ilk kez Yavuz Sultan Selim zamanında Bozoklu Celal isimli bir şahsın isyanı sebebiyle bu ad verilmiştir.
* Anadolu’da asker kaçaklarının ve bazı güçlü ailelerin çıkardığı bu isyanlara iş bulamayan medrese öğrencileri ve savaş olmadığı zamanlarda başı boş kalan leventler de katılmıştır.

Celali İsyanlarının Nedenleri

Ekonominin bozulması,
Tımar sisteminin bozulması ve iltizam topraklarının yaygınlaştırılması,
Devşirme kökenli idarecilerin halkla bütünleşememesi,
Savaştan kaçan yeniçerilerin Anadolu’da Celali isyanlarına katılmaları,
Anadolu’da asayişin bozulması sonucu halkın toprağını terketmesi,
İran savaşlarında Anadolu’nun savaş alanı haline gelmesi,
Uzun süren savaşlardan dolayı askerlerin ve yöneticilerin görev bölgelerinde bulunmaması.

Bazı Önemli Celali İsyanları Şunlardır: Canbolatoğulu, Katırcıoğlu, Deli Hasan, Tavil Ahmet, Kalenderoğlu, Karayazıcı isyanları vb.

Celali İsyanlarının Sonuçları

Devlete olan güven azalmıştır.
Ayan adı verilen nüfuzlu kişiler otorite kurmaya başlamıştır.
Üretimin azalması ve vergilerin düzenli toplanamaması ekonomik yapının bozulmasında etkili olmuştur.
Anadolu’da can ve mal güvenliğinin kalmaması köylerde şehirlere göçü arttırmış ve şehirlerde işsizlik artmıştır.
Celali isyanları kuvvet ve şiddet yoluyla bastırıldığı için isyanların nedenleri ortadan kaldırılmamış, bir süre sonra yeni isyanlar çıkmıştır.

3-Eyalet İsyanları

* Devlet otoritesinin bozulması üzerine Erdel, Eflak ve Boğdan gibi merkeze uzak yerlerde çıkan isyanlardır. Bu isyanların bastırılmasında zaman zaman isyanlara destek veren Avrupalı Devletlerle Osmanlı Devleti Karşı karşıya gelmiştir.
* Milliyetçilik fikrinin henüz gelişmemiş olmasından dolayı bu ayaklanmalar başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel