Hava Kirliliği Nedir, Nedenleri

Hava Kirliliği Nedirhava-kirliligi2

Hava, atmosferi oluşturan gazlardan meydana gelen bir karışımdır. Bu karışım %78 azot, %21 oksijen, %1 argon, karbon dioksit ve diğer gazlardan oluşmaktadır.

Hava kirliliği, sanayi tesislerinden salınan gazlar, uçucu kimyasal maddeler, ko­nutlarda ısınma amacıyla kullanılan yakıtlardan kaynaklanan duman gibi kirletici unsurların atmosfere salınması ile oluşmaktadır.

Hava kirliliği kaynakları, doğal ve yapay kaynaklar olmak üzere iki genel grup­ta toplanabilir. Doğal kaynaklar, volkan faaliyetleri, orman yangınları, hayvan ölü­leri ve bitki artıklarının açık alanlarda bozulması gibi süreçleri kapsar. Yapay kay­naklar ise, ham maddelerin insanların kullanımına sunulabilmesi için uygulanan süreçlerdir. Yapay kaynaklar “Sabit Kaynaklar” ve “Hareketli Kaynaklar” olmak üzere ikiye ayrılır. Sabit kaynaklar, atmosfere kirleticilerin şahmına neden olan ka­tı, sıvı, gaz yakıtların yakıldığı ve/veya herhangi bir ürünün üretildiği süreçlerdir. Hareketli kaynaklar ise, kara, deniz, hava taşıtlarının egzozlarıdır. Kara, deniz ve hava taşıtlarında mazot, benzin veya jet yakıtı gibi yakıtlar tüketilmekte ve taşıtla­rın egzozlarından, katı, sıvı ve gaz yakıtların yakılmasıyla oluşan yanma ürünleri­nin benzerleri atmosfere verilmektedir.

Kalkınmanın ana öğelerinden biri olan sanayi ile çevre arasında var olan çok yönlü ve birbirini etkileyen sıkı ilişki, bu etkileşimin yarattığı olumlu sonuçlar­la birlikte, çevre koruma açısından önlemler alınmadığı ve uygun teknolojiler kullanılmadığı takdirde çevre üzerinde olumsuz sonuçlar doğuran bir kirlilik so­runu yaratmakta ve böylece, kaynakların giderek zarar görmesine, çevrenin hız­la kirlenmesine ve sanayiden beklenen yararın azalmasına neden olmaktadır. Sanayi tesisleri kurulurken yer seçiminde, sadece ekonomik açıdan özendirici etmenlere ağırlık verilmesi de hava kirliliğinin olumsuz etkilerini artırmaktadır. Bunun yanında sanayi tesislerinin yer seçiminin yanlış yapılması, çevre açısın­dan uygun teknolojilerin kullanılmaması, sanayiden kaynaklanan atık gazların yeterli teknik önlemler alınmadan atmosfere salınması, ekonomik ömrünü dol­duran tesislerin çalıştırılmaya devam edilmesi de hava kirliliğine önemli derece­ de katkıda bulunmaktadır.

Hava Kirliliğine neden olan bazı önemli sanayi dallarını şu şekilde sıralamak mümkündür:

♦ Petrol Rafinerileri

♦ Petrokimya Entegre Tesisleri

♦ Kimya Sanayi ve Tarımsal İlaç Üretimi

♦ Enerji Üretimi (Termik Santraller)

♦ Selüloz ve Kağıt Sanayi

♦ Demir-Çelik Sanayi

♦ Çimento Sanayi

♦ Gübre Sanayi

♦ Şeker Sanayi

♦ Deri Sanayi

♦ Taş-Toprak Sanayi

♦ Tekstil Sanayi

♦ Lastik Sanayi vb.

Hava kirliliğinin etkileri aşağıda sıralanmıştır.

Küresel Etkiler

Hava kirliliğinin başlıca küresel etkileri; atmosferdeki karbon dioksit (C02) derişi- minin artması ile dünyanın ısınması ve koruyucu ozon tabakasının hasar görmesi ile zararlı mor ötesi ışınların (UV-B) etkisi altına girmesi olarak özetlenebilir. Sera etkisi olarak tanımlanan ısınma olgusundaki en büyük pay karbon dioksite aittir. Bir yandan aşırı fosil yakıt kullanımı, diğer yandan ormanların ve bitki örtüsünün yangınlar, tarıma açılma, asit yağmurları vb. etkilerle azalması ile karbon dioksitin fotosentez süreci ile harcanamaması, atmosferde karbon dioksit derişiminin gide­rek artmasına yol açmaktadır. Buna bağlı olarak gelişen sıcaklık artışının, dünya ik­liminin değişmesine, kutuplardaki buzulların erimesi sonucu deniz düzeylerinin yükselmesine, geniş tarım alanlarının sular altında kalmasına ve diğer birçok çev­re sorununun oluşmasına neden olacağı öngörülmektedir. Sera etkisinin azaltılma­sı için, fosil yakıt tüketiminin azaltılması, enerji israfının engellenmesi, enerji alt ya­pısında yenilenebilir enerji kaynaklarının ve nükleer enerjinin kullanılması gibi ön­lemler önerilmektedir. Ozon tabakasının delinmesinde etken olan klorlu florlu karbon bileşiklerinin (CFC’ler) de salmalarının azaltılması yönünde uluslararası dü­zeyde yoğun çalışmalar yapılmaktadır.

İnsanlar Üzerine Etkilerihava-kirliligi

Yapılan araştırmalar, hava kirliliğinin kronik bronşit, nefes darlığı, amfizenı ve ak­ciğer kanseri gibi solunum yolu hastalıklarına neden olabildiğini göstermiştir. Ha­va kirliliğinin özellikle çocukların gelişimi üzerinde zararlı etkileri olmaktadır. Ay­rıca insanlar üzerinde olumsuz psikolojik etkiler oluşturmakta, enfeksiyona karşı vücut direncini azaltmakta ve çeşitli hastalıkların iyileşmesini geciktirmektedir.

Bitkiler Üzerine Etkileri

Hava kirliliği bitkiler üzerine genel olarak üç şekilde olumsuz etki yapmaktadır:

  1. Yaprak dokularının tahrip olması
  2. Yaprakların sararması veya başka renklere dönüşmesi
  3. Büyümenin yavaşlaması.

Hava kirliliğinden gıda bitkileri, süs bitkileri ve sebzeler büyük ölçüde etkilenmek­tedir. Bitkiler üzerinde en tehlikeli etki, civardaki fabrikalardan havaya salman kükürt dioksitin yarattığı etkidir. Kükürt dioksit yonca, pamuk, buğday ve elma türlerine etki etmekte; 0,3 ppm derişime 8 saat mamz kalan bitkiler büyük hasar görmektedir. Florürler, çayır ve çam kozalarını etkilemektedir. Ozon 0,15 ppm derişimde domates, pa­tates, tütün, benekli fasulye ve ıspanak gibi bitkilere zarar vermektedir.

Hayvanlar Üzerine Etkileri

Bilindiği gibi hava kirliliği insanların yanı sıra hayvanların sağlığını da olumsuz et­kilemektedir. Geçmişte kaza sonucu oluşan büyük çaplı hava kirliliği olayları, kir­leticilerin hayvanları öldürebileceğini göstermiştir. Kronik zehirlenmeler genel ola­rak yem bitkilerinde soğurulan kirleticilerden ileri gelmektedir. Çiftlik hayvanları­na en çok etki eden ve öteden beri bilinen kirletici florürdür. Çiftlik hayvanların­dan özellikle sığır ve koyunlar florürden çok etkilenmekte, florüre maruz kalan hayvanlarda özellikle diş hastalıkları görülmektedir.

Eşyalar Üzerine Etkileri

Hava kirliliğinin eşyalar üzerindeki en çok bilinen etkisi bina cephelerinde, ku­maşlar ve diğer eşyalar üzerinde lekeler oluşturmasıdır. Yüzeyler üzerine 0,3 mik­ron büyüklüğündeki smoglann birikmesi, söz konusu bozulma ve lekelere ne­den olmakta ve zamanla yüzeyi aşındırarak, rengin değişmesine yol açmaktadır. Hava kinliğinin malzemelere olan bir diğer etkisi korozyonu hızlandırmasıdır. Ozon, kauçuk ve lastik malzeme üzerine son derece zararlı etki yapmaktadır. Nemli havalarda kurşunla tepkimeye giren sülfür, kurşun sülfür oluşturmaktadır. Hava kirleticilerin diğer bir etkisi de görüşü kısıtlamasıdır. Çapları 0,3-0,6 /im (mik­ron) arasında değişen tanecikler görüşü son derece güçleştirmektedir.

Katlı Etkileri

Hava kirliiğinin etkileri incelenirken karmaşık etmenlerin birlikte etkisi göz önün­de bulundurulmalıdır. Bunun en yaygın örneği “sinerji” olarak adlandırılan olaydır. Katlı (sinerjetik) etki, örneğin iki kirleticinin birlikte oluşturdukları etkinin, kirleti­cilerin ayrı ayrı yapacakları etkiden çok farklı olması ile açıklanır. Örneğin yalnız- Aerosol.- Herhangi bir sıvı ya ken bronşlara etki eden kükürt dioksit, ortamda aerosollerin bulunması durumunda akciğerlerin yüzeyinde soğurularak pulmonari zarlarına kadar gider ve orada yerleşip hava torbacıklarının hasar görmesine neden olur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel