Doğal Afetlere Hazırlıkta Erken Uyarı Sistemlerinin Önemi

Doğal Afetlerden Korunma Yolları

Doğanın kendi içinde işleyen bir sistemi vardır. Depremler, tsunamiler, seller, aşırı kuraklık vb. doğal olaylar da 

bu sistemin bir parçasıdır. Bu olaylar insan ve insana ait eserlere zarar vermeye başlayınca doğal afet olarak adlandırılmıştır. İnsanoğlu da afetlere karşı önlem almak için sürekli yeni arayışlar içine girmiş ve çeşitli tedbirler geliştirmiştir.

Deprem, tsunami gibi doğal afetlerde can ve mal kayıplarının azaltılması için saniyelerin bile çok önemli olduğu bilinen bir gerçektir. Bu afetlerin etkisini asgari düzeye indirmek için erken uyarı sistemleri geliştirilmiş ve böylece doğal afetler öncesinde çeşitli önlemlerin alınması amaçlanmıştır.

sismograf

Depremin Şiddeti Sismograf İle Ölçülür

Erken uyarı sistemleri doğal afet tehlikeleri öncesinde karşılaşılabilecek risk oranını azalt­mak ve zamanında bildirmek amacıyla belli kurumlarca yayınlanan uyarı mesajları veya bildirilerdir. Bu sistemler:

  • Deprem Erken Uyarı Sistemi
  • Meteorolojik erken uyarı sistemi,
  • Tsunami erken uyarı sistemidir.

Deprem erken uyarı sistemi

Depremlerin önceden tahmin edilmesi konusunda yapılan bilimsel çalışmalar 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra gelişen modern sismoloji bilimine paralel olarak gelişmiştir Bu konuda ilk ciddi çalışmalar ABD, Rusya, Japonya ve Çin gibi depremden çok etkile­nen ve gelişmiş teknolojiye sahip ülkelerde başlamıştır. Bu çalışmalarda amaç, gelecekteki deprem­lerin nerede, ne zaman ve hangi büyüklükte meydana geleceğini saptamaktır.

ABD; depremlerin önceden bilinmesine yönelik çalışmalara 1930’lu yıllardan itibaren başladı. Dep­remlerin önceden bilinmesi çalışmalarının yoğun şekilde devam ettiği diğer bir ülkede Japonya’dır. Bu ülkede deprem araştırmaları için ayrılan yıllık bütçe 11 milyar dolardır.

Büyük bütçeler ayrılarak kurulan erken uyarı sistemleri ile;

  1. Sismik çalışmalar,
  2. Kayaçların fiziksel özelliklerinde görülen değişiklikler,
  3. Yer altı sularındaki radon miktarındaki artış,
  4. Su seviyesi ve sıcaklığında görülen değişiklikler,
  5. Hayvanların sergilediği normal dışı davranışlar önceden tahmin edilebilir.

Depremlerin önceden bilinmesi amacıyla gerçekleştirilen çalışmalar yoğun şekilde devam etmek­tedir. Ancak, depremlerin nerede, hangi büyüklükte ve özellikle ne zaman meydana geleceğini ortaya koyan teknoloji henüz geliştirilememiştir.

meteoroloji radarıMeteorolojik Erken Uyarı Sistemleri

Aşırı yağışlar nedeniyle nehir ve dereler zaman zaman taşarak sel ve taşkınlara sebep olmaktadır. Seller her zaman yağmur yağan yerlerde görülmez. Tüm gün boyunca yağış almayan bir yer, kilometre­lerce öteden gelen sel suları tarafından tahrip edilebilir. Bu nedenle meteorolojik ihbarlar daha büyük önem kazanmaktadır.

Ani sel tahmininde, öncelikle gelecekteki hava durumu ve buna bağlı olarak gelişecek olan yağış mik­tarının bilinmesi önemlidir. Sel gözlemi yapılan alanlara, yağış esnasın­da düşebilecek su miktarı meteoroloji radarları ile tespit edilerek, en fazla bir saat öncesinden “sel uyarısı” yapmak mümkündür. Bu sistem sayesinde bilgilendirilmiş insanlar bu tehlikeye karşı hazırlıklı olduk­larından, paniğe kapılmadan tehlike bölgesinden uzaklaşabilirler.

Barajlar ve tam olarak kontrol edilemeyen büyük nehirlerde görülen (ani olmayan) sellerin tahmini ise günler öncesinden mümkündür. Örneğin ABD Ulusal Meteoroloji Teşkilatı nehir ve göl seviyelerindeki değişimleri rutin bir şekilde tahmin etmektedir.

Bunun için nehir ve nehirleri besleyen derelerde ne kadar su olduğu, son zamanlarda nehirlerin su toplama havzalarına ne kadar yağış düştüğü ve daha ne kadar yağış düşmesi beklendiği konusunda çalışmalar ve çeşitli tahminler yapılmaktadır 

ABD ve Japonya gibi bu alanda teknolojileri gelişmiş ülkelerde bile fırtınalar önemli hasarlara neden olabiliyor ve can kaybına yol açabiliyor. Eğer okyanuslara açık ve Türkiye’den çok daha şiddetli fırtınalarla karşı karşıya kalan bu ülkelerde erken uyarı sistemi olmasaydı can ve mal kaybı daha büyük olurdu.

Türkiye‘de, aşırı yağışların oluşturacağı muhtemel tehlikeleri Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün hazırladığı bültenler ve basın yayın yoluyla halka zamanında duyurulmaktadır.

tsunami

Tsunami Esnasında Banda Ache (Endonezya)

Tsunami Erken Uyuyarı Sistemi

Tsunami; okyanus ya da denizlerin tabanında oluşan deprem, volkan patlaması ve bunlara bağlı oluşan taban çökmesi, zemin kaymaları gibi tektonik olaylar sonucu meydana gelen büyük dalgalardır (Fotoğraf 3). Tsunamilerin önüne geçmek mümkün değil ama can kaybını ve oluşabilecek hasarları azaltmak mümkündür.

Tsunamiye neden olan depremlerin, deniz altındaki toprak kaymalarının ve volkanik patlamaların yerini belirlemek ve şiddetlerini ölçmek için sismometrelerin de içinde bulunduğu bir teknoloji kul­lanılarak erken uyarı yapılıyor.

Pasifik’teki erken uyarı sistemi, okyanus tabanına yerleştirilen basınç alıcılarından gelen sinyallere göre çalışıyor. Alıcılar, okyanus dibinde oluşan su hareket­lerindeki artışı tespit ederek merkeze veri gönderiyor.

Gelen veriler izlenerek olası tsunamilerin yönü, hızı ve kıyıya varış süresi tespit edilebiliyor. Buna bağlı olarak gereken uyarılar yapılıyor.

Adalarda ve kıyılarda gel-git ölçerler ve bazı nokta­larda deniz dibinde dalga hareketlenmelerini ölçmek için tasarlanmış şamandıralar kullanılarak veriler elde ediliyor. Bu veriler dalga simülasyonu yapan bilgisayar programlarında değerlendirilerek tsunamilerin yönüve şiddeti tespit edilerek erken uyarı yapılıyor.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel