Cumhuriyetten Sonra Yapılan Demokratikleşme Hareketleri

Cumhuriyet Yıllarında ve Sonrasında Yapılan Demokratikleşme Hareketleri, Türkiyede Cumhuriyetten Sonra Yapılan Demokratikleşme Hareketleri

Değerli Ziyaretçilerimiz Sizlere Bu Yazımızda
Cumhuriyetten Sonra Yapılan Demokratikleşme Hareketleri
Hakkında Bilgi Vermeye Çalışacağız İyi Okumalar…

CUMHURİYETTEN SONRA YAPILAN DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ

Cumhuriyet Dönemi
Atatürk’ün işgal altındaki vatanı kurtarmak amacıyla 19 Mayıs 1919’da Samsun’a gitmesiyle kurtuluş dönemi başlamış oldu. Atatürk Amasya Genelgesiyle, Erzurum ve Sivas kongreleriyle yeni kurulacak Türk devletinin hangi niteliklere sahip olacağının işaretlerini veriyordu.
Atatürk Heyet-i Temsiliye’nin başkanı sıfatıyla Anadolu’daki bütün komutanlıklara ve valiliklere bir genelde göndererek olağanüstü yetkilere sahip yeni bir meclisin Ankara’da toplanabilmesi için seçim yapılmasını istedi. Anadolu’dan seçilen temsilcilerden oluşan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi adı verilen bu meclis 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplandı. Meclisin yaptığı ilk işlerden biri hükümet kurmak olmuştur. Hükümet meclisin içinden ve meclisin oylarıyla seçilmiştir. Böylece Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkisini kendi bünyesinde toplamıştır.

1921 Anayasası
TBMM açılışından dokuz ay sonra bir Anayasa yaparak yürürlüğe koydu. 1921tarihinde yayınlanan ‘’Teşkilat-ı Esasi Kanunu’’ 24 maddeden oluşuyordu. 21 Anayasası güçler birliğine dayalı bir meclis hükümeti sistemini benimsemiştir. Hükümet meclis içinden seçiliyordu ve meclis başkanı hükümetin de başkanı oluyordu. Anayasa egemenliğin millete ait olduğu ve egemenliğin meclis eliyle kullanılacağı anlayışını benimsemişti. Bu anayasada yargıdan bahsedilmemiş, padişahlık ve hilafet sorunu çözüme kavuşturulmamıştır. Anayasa’da hak ve özgürlüklere yer verilmemiştir.
29 Ekim 1923’te çıkartılan 364 sayılı yasayla Cumhuriyet ilan edilmiş, 1921 Anayasası’nda değişiklik yapılarak Anayasa’ya ‘’Türkiye Devletinin Yönetim Biçimi Cumhuriyettir.’’ İbaresi eklenmiştir. 1924 Anayasası çıkartılana kadar yürürlükte kalan 1921 Anayasası döneminde demokratikleşme açısından önemli üç kanun çıkartılmıştır. Bunlar ‘’hilafetin kaldırılması’’, ‘’Milletvekilliği ve Askerliğin Aynı Kişide Birleşmeyeceğine dair yasa’’ ve ‘’Tevhid-i Tedrisat Kanunu’’ (Eğitimin Birleştirilmesi) dur.

1924 Anayasası
İkinci meclis tarafından hazırlanarak kabul edilen 1924 Anayasası bazı değişiklikler geçirerek 1961 Anayasası yapılana kadar yürürlükte kalmıştır.

Anayasanın Özellikleri
• Devletin temel niteliğinin Cumhuriyet olduğunu söylemiştir.
• Meclis üstünlüğüne dayalı bir anayasadır.
• Güçler birliği ilkesi benimsenmiştir.
• Yargı yetkisini bağımsız mahkemelere bırakmıştır.
• Yasaların Anayasa’ya aykırı olamayacağını söylemiş fakat bir denetim öngörmemiştir.
• Temel haklar ve Özgürlüklere sınırlı bir biçimde yer verilmiştir.
• Ekonomik ve Sosyal haklara ayrıntılı biçimde yer vermemiştir.
• Temel hakların güvenceye kavuşturulması yönünde bir düzenlemeye gidilmemiştir.

Anayasa’da Yapılan Değişiklikler
• 10 Nisan 1928’de Anayasadan ‘’Devletin dini İslamdır’’ ibaresi çıkartılmıştır.
• 5 Ocak 1934’te kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiştir.
• 5 Şubat 1937’de yapılan bir değişiklikle laiklik devletin nitelikleri arasında sayılmıştır.

1924 Anayasası döneminde çok partili siyasal hayata geçiş denemeleri olmuş ancak uzun süre başarılamamıştır. 1945’te Milli Kalkınma Partisi, 1946 yılında Demokrat Parti kurulmuş ve çok partili dönem başlamış, İlk seçimler 1946’da yapılmıştır.

1961 Anayasası
Türkiye’de demokratikleşme açısından 1961 Anayasası özel bir yere sahiptir. Anayasa ile kuvvetler ayrılığı getirilmiştir. Temel haklar ve özgürlükler başlığı altında hak ve özgürlükler çağdaş demokrasilere uygun bir biçimde düzenlenmiş, temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması güçleştirilmiştir. Yasaların Anayasa’ya uygunluğu için yargısal denetim getirilmiştir. Laiklik, sosyal devlet ve hukukun üstünlüğü Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılmış, insan haklarına dayalı devlet anlayışı benimsenmiştir.

Temel hak ve özgürlüklere evrensel değerlere uygun olarak yer veren ve hakların kısıtlanmasını zorlaştıran 1961 Anayasası’nın oluşturduğu özgürlükçü ortam bazı çevrelerce kötüye kullanılmaya çalışılmış, o dönemde dünyadaki kutuplaşmayla birleşen bu durum ülkede bir anarşi ve terör ortamının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Tırmanan toplumsal olaylar sonucu 1971’de bir muhtıra yayınlayarak demokrasiye müdahale edilmiş Anayasayla sağlanan hakların geri alınması yoluna gidilmiştir. Bu kısıtlamalar ve diğer Anayasa değişiklikleri mevcut sorunları ortadan kaldırmayınca Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koyarak demokrasiyi askıya almıştır. Askeri yönetim döneminde hazırlanan ve 7 Kasım 1982 günü referanduma sunularak kabul edilen 1982 Anayasası halen yürürlüktedir.

1982 Anayasası
1982 Anayasası temel ilkeleri bakımından bazı farklılıklar içermekle birlikte 1961 Anayasası’na benzemektedir.
Farklılıkları
• Çift meclis sisteminin kaldırılması
• Temel hak ve özgürlükler için getirilen sınırlamalar artırılarak devletin öne plana çıkarılması
• Geçiş dönemi öngörmesi

1982 Anayasası yapılışından günümüze pek çok değişikliğe uğramıştır. Bu değişiklikler demokrasi ve insan hakları açısından olumlu kabul edilebilecek değişikliklerdir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel