Bakterilerin Yapısı ve Genel Özellikleri

bakterilerin yapısıDeğerli Ziyaretçilerimiz Sizlere Bu Yazımızda Bakteriler Hakkında Bilgi Vermeye Çalışacağız Şimdiden İyi Okumalar…

BAKTERİLER’İN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

Dünya üzerinde yaklaşık 3,5 milyar yıl önce ortaya çıkan canlılar basit yapılı, bir hücreliydiler. Bunlar günümüzde de varlığını sürdüren bakterilerin atalarıydılar.

Ataları gibi bakteriler de prokaryot yapılı canlılardır. Zarla çevrili çekirdekleri ve organelleri yoktur. Sadece ribozomları vardır. Bu gruptaki canlıların tümü bir hücrelidir. Çoğunlukla ökaryot hücrelere göre küçük yapılıdır. (Boyları 2 – 8 mikrometre, çapları 0.2 – 2 mikrometre kadardır.) Boyutları küçük olmasına karşın birey sayısı bakımından diğer tüm canlı gruplarındaki organizmalardan fazladır. Bu sayısal üstünlüğün sabebi bakterilerin hızlı üremesidir. Örneğin insan bağırsağında yaşayan bir bakteri türü olan Echerichia coli (Eşerişya koli) bölünerek bir gecede 10 milyon bakteri içeren bir popülasyon oluşturabilir.

Bakterilerin yaşam alanları da oldukça geniştir. Havada, toprakta, sularda, tüm yaşam alanlarında bulunurlar. Hatta diğer canlıların yaşayamayacağı okyanusların ve yer kabuğunun derinliklerinde yaşayabilir. Ayrıca diğer canlıların vücutları da bakteriler için yaşama ortamı olabilir. İnsan derisinin bir santimetre karesinde 1000 ila 10.000 bakteri bulunabilir.

Bakterilerde hücre zarının üzerinde hücre duvarı bulunur. Ancak hücre duvarının ana bileşeni bitkilerde olduğu gibi selüloz değil peptidoglikan adı verilen kısa peptit zincirleri bağlanmış polisakkarittir. Hücre duvarı bakteriye şeklini verir. Ayrıca hücre zarını ve hücre içini dış etkenlere karşı korur. Ozmozla hücre içine giren suyun oluşturduğu basıncın hücre duvarını parçalamasını önler. Bazı bakterilerde hücre duvarının dışında polisakkaritten oluşmuş kapsül bulunur. Kapsül hastalık oluşturan bakterilerde daha çok görülür.

Bazı bakteriler kamçı adı verilen uzun uzantılara sahiptir. Kamçılar bakterinin bulunduğu ortamda hareketini sağlar. Bir çok bakteride kamçıya göre daha ince ve kısa yapıda uzantılar bulunur. Bunlara pilus adı verilir. Piluslar harekette değil bakterinin yüzeylere tutunmasında etkilidir. Ayrıca bakteriler arasında DNA alış verişinde piluslar etkilidir.

Bakterilerde hücre duvarının altında hücrezarının yapısı ökaryot hücrelerdekine benzer. Çift katlı fosfolipit tabakasından ve bu tabakada yer alan protein moleküllerinden oluşur. Hücre zarı ökaryotlarda olduğu gibi hücrenin bütünlüğünü korur. Seçici geçirgen yapısıyla hücrenin madde alışverişini düzenler. Bakteri hücre zarları ayrıca fotosentez ve solunumda da rol oynar.

Bakterilerde hücre zarı genellikle sitoplazma içine doğru kıvrımlar yapmıştır. Bazı bakterilerde bu zar kıvrımlarında klorofil pigmentleri bulunur. Bu tür bakteriler güneş ışığını kullanarak Fotosentez yapabilir. Bakterilerin çoğunda hücre zarının yaptığı kıvrımlar mezozom adı verilen yapıyı oluşturur. Mezozom oksijenli solunumla besinlerin parçalanarak enerji elde edilmesinden sorumludur.

Bakteri sitoplazmasının yaklaşık %80’i sudur. Ayrıca sitoplazmada enzimler, karbonhidratlar, lipitler, inorganik maddelerde bulunur.

Bakteri DNA’sı çekirdek içinde bulunmaz. Sitoplazma içinde çekirdek alanı denilen bölgede yer alır. Halkasal bir DNA molekülüdür. Bazı bakterilerde DNA dışında plazmit adı verilen yapılar da bulunur. Plazmitler küçük halkasal DNA molekülleridir. Plazmitler bakterinin yaşamsal işlevlerinde ve çoğalmasında etkili değildir. Ancak bazı kalıtsal özelliklerle ilgili  bilginin bir bakteriden diğer bakteriye aktarılmasında ve zor koşullara karşı bakterinin dirençli oluşunda rol oynar. Örneğin antibiyotiğe karşı bakterinin dirençli olması ve bu direncin bakteriler arasında aktarılması plazmitlerle sağlanır.

Bakteriler ikiye bölünerek çoğalır. Bölünme sırasında ilk olarak DNA eşlenir. Hücre büyüklüğünün iki katına kadar uzar. Hücre zarı ve duvarı hücrenin orta kısmında içe doğru girinti oluşturur. Bu girinti genişleyerek hücreyi ikiye ayırır. Bakterilerde bölünmeler arasında geçen evre kısadır. Ortam koşulları uygun olduğunda bakteri 20 – 25 dakikada bir bölünür.

Bakteriler uygun olmayan ortam koşullarında (besin yetersizliği, su miktarının azlığı, yüksek sıcaklık vb.) hayatta kalabilmek için endospor oluşturur. Endosporlar kalın duvarlara sahip sitoplazması ve su miktarı azalmış, metabolizması yavaşlamış, zor koşullara dayanıklı hücrelerdir. Endospor oluşumu sırasında bakteri DNA’sı eşlendikten sonra DNA’nın bir kopyası az miktarda sitoplazma ile birlikte kalın bir duvarla çevrilir. Ana hücre parçalandığında endospor serbest kalır. Endosporlar yüksek sıcaklığa, kurumaya, toksik maddelere radyasyona karşı dirençlidir. Uygun ortam koşullarında endospor gelişerek bakteriyi oluşturur. Bir ağaç fosilinin reçinesinde bulunmuş 25 milyon yaşındaki endosporun besi ortamına konulduğunda gelişerek bakteri oluşturduğu görülmüştür.

Bakteriler farklı yöntem ve tekniklerle, çeşitli özelliklerine göre gruplandıralılabilir. Burada bakteriler şekillerine, boyanma özelliklerine, oksijen gereksinimlerine ve  beslenme şekillerine göre gruplandırılacaktır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel