Artuklular Hakkında Kısa Bilgi

ARTUKLULAR (1102-1409)

♦ Selçuklu komutanlarından Artuk Bey’in oğulları tarafından Harput, Diyarbakır ve Mardin merkez olmak üzere üç kol halinde yaşamışlardır.artuklular

♦ İlk beylikler içinde en uzun süre varlığını devam ettiren bu beyliğin kollarından Mardin Artukluları 1409’da Karakoyunlular tarafından yıkılmıştır.

 Bu devlet adını ünlü Selçuklu komutanlarından biri olan Artuk’tan almıştır. Artuklular Anadolu’nun fethi sırasında Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Artuk Bey’in oğullarının kurduğu bir beyliktir. Bu devlet üç kola ayrılmıştır.

Hasan Keyf (hısn-ı Keyfa) kolu: Artuk Bey’in oğlu Sökmen Bey tarafından 1102 yılında kurulmuştur. Başkent önce Hasankeyf iken sonra Diyarbakır oldu. Sökmen Mardin‘i ele geçirdikten sonra başa geçen Rükneddin Davud, Harput, Palu ve Siirti de ele geçirdi. Ancak Musul Atabeyi İmameddin Zengi bu beyliği baskı altında tutarak büyümesini engelledi. 1231 yılında Eyyubiler bu beyliğe son verdi.

Harput Kolu: Harput artuklu hakimiyetine ilk defa 1112 yılında Belek Gazi tarafından fethedilmesiyle girmiştir. Burası daha sonra Hısn-I Keyfa Artukluları kontrolüne geçti. Harput’da Artuklu hakimiyetine 1234 yılında Türkiye Selçuklu Sultanı 1. Alaeddin Keykubad son verdi.

Mardin Kolu: İlgazi Bey tarafından 1108 yılında Mardin’de kuruldu. Haçlılara karşı başarılı savaşlar yapan İlgazi bir ara Halep’i de topraklarına kattı Artuklu beylikleri içinde siyasi ömrü en uzun olan koldur. İlgazi’den sonra başa geçen Timurtaş beyliğin sınırlarını korudu ancak ondan sonra gelenler başarılı olamadılar. Bu kol 1409 yılında Karakoyunlular tarafından ortadan kaldırıldı.

Artuklular Dönemine Ait Eserler

Batman ırmağı üzerinde bulunan malabadi köprüsü, Mardin’de Hatuniye Medresesi, Koçhisar’da Ulu Cami, Muzafferiye, Semanin, Şehidiye ve Hüsamiye Medreseleri Artuklular dönemine ait en önemli eserlerdir.

 Artuklular Devrinin en tanınmış bilim insanlarından biri El-Cezeridir. Halktan çok az vergi aldığı için komşu ülkelerden Artuklu topraklarına göçler yaşanmıştır. Dericilik, metal işçiliği, el sanatları oldukça gelişmiştir. Mardin ve civarında pamuk ekimi yapıldığı ve dokumacılığın çok geliştiği, seyyah Marko Polo tarafından ifade edilmektedir. Ticari yönden gelişmiş merkezlerin başında Ahlat ve Kızıltepe gelmektedir. Ahlat, Van Gölü üzerinden yapılan ticari nakliyat; Kızıltepe ise; Suriye, Anadolu ve İran’dan gelen tüccarların mallarını pazarladığı bir yer olması nedeniyle ticari merkez haline gelmiştir. Bu ticari canlılık Moğol İstilasına kadar sürmüştür.

No Responses

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Genel Genel